Anadolu ' da Alevi - Bektaşi menakıpnamelerinde ; erenlerin ' ser çeşmesi ' ' Hünkar Hacı Bektaş Veli ' nin güvercin donuna girerek bugünkü Hacıbektaş kasabası olan Sulucakarahöyük ' e geldiği varsayılır.

Kendisine neden güvercin donuna girerek geldiğini soran erenlere ise Hünkar , ''Eğer güvercinden daha mazlum bir yaratık bulsaydık , onun donuna girer gelirdik '' yanıtını verir.

Söylencedeki ''güvercin'' simgesi kadar Anadolu Alevilerinin barışçıl yanlarını , barıştan yana bir dünya özlemi taşıdıklarını , barışçıl olduklarını vurgulayan bir ikinci imge olamaz sanırım. Anadolu Alevileri , söylencedeki gibi tarih boyunca barışçı olmanın faturasını çok ağır ödemişler ve ödemeye de devam etmektedirler.

Alevilik , olağandışı kabul edilen Sivas , Gazi olayları vs. dışında canlılığını çeşitli alanlarda sürdürüyor. Bunların başında , her yıl Anadolu ' nun çeşitli il , ilçe ve köyünde ; tekkesi dergahı , türbesi bulunan Alevi büyükleri için düzenlenen anma ( kutlama ) törenleri geliyor.İktidar ve muhalefet partileri milyarlık seçim bütçelerine karşın mitinglerde adeta sinek avlarken , küçük köy ve beldelerde düzenlediği törenler tıklım tıklım doluyor.

Bu yazı dizisinde , tüm olanaksızlıklara karşın insanları sel gibi bu törenlere getiren nedenler üstünde durmaya , analizlerimizi sizlerle paylaşmaya çalışacağız.

Bu törenler esas olarak Alevi tarihinde adından , yaptıklarından , dergahından söz edilen kişilerle ilgili mekanlarda yapılıyor. Bunların başında ise Anadolu Alevilerince kişilikleri ve yaşadıkları dönemde sayısız yararlıkları görülen kişiler ve dergahları başta geliyor.

Anadolu Alevilerinin kutsal kişilikleri Hacı Bektaş Veli ' yi , Abdal Musa ' yı , Sücaettin Veli ' yi , kendi adlarına kurulu külliye ve dergahlarından ayırarak anlatmak olası değil. Biz de tarihi kişilikleri ve onları var eden mekanları , birlikte tanıtmaya çalışacağız. Halkın bir umut kapısı olarak yüzyıllardır bu kapılara koşma nedenlerini irdelemeye çalışacağız.

Anadolu ' da hangi bölgede olursa olsun yaşlı bir Alevi - Bektaşi ile konuşmaya kalktığımızda , birkaç tümceden sonra size , Aleviliğin kökenini , dedelerinin ve köklerinin Horasan'dan geldiğini , onlaeında Ahmet Yesevi ' den el aldıklarını anlatmaya çalışır.

Peki , Anadolu Aleviliğinin tarihi kaynağı açısından adeta genel adres olarak anlatılan Horasan ve Ahmet Yesevi olayı nedir? Aleviler , hangi milliyetten olursa olsun , neden ısrarla bu kaynağı kendilerine çıkış noktası olarak gösteriyorlar? Bu olgu üstünde birazcık durmaya çalışalım.

Horasan erenlerinin piri

Hacı Bektaş Veli ' nin yaşamının anlatıldığı Velayetname adlı eserde Ahmet Yesevi , ''99 bin Türkistan pirinin piri '' diye tanıtıldıktan sonra anlatım şöyle devam ediyor: ''Muhammet Hanefi soyundan bir seyittir. 5. İmam Ali Rıza ' dan icazet almıştır. Türkistan ' a giderek Yesi kentinde bilgin bir kişiydi , kimse karşısına çıkıp onunla bilgi yarıştıramazdı.

Batın bilgisinde ileriydi.'' Ahmet Yesevi ' nin yaşamı ise şöyle anlatılıyor : '' Kendisi kaşık ve keşkül ustasıydı. Öküzün sırtına heybesini koyup pazara yollardı. Herkes , heybedekilerin değerini bilir , kendine gerekli olanı alıp parasını heybeye koyardı. Öküz , tekkeye dönünce şeyh parayı alır ve ne gerekiyorsa onu aldırırdı.''

Hoca Ahmet Yesevi Türkistan ' da büyük bir tarikat ve dergah piridir. Onun halifeleri Asya ' dan batıya yönelerek Horasan ' ın çeşitli yerlerinde ve Anadolu ' da çeşitli dergahlar kurup savaştan ve düşman baskınlarından bunalmış halka ''içsel huzur'' ve kardeşlik - sevgi temeli üstüne halkı mutlu etmek için çalışmalar yapmaktadırlar.

Hoca Ahmet Yesevi hakkında eldeki belgeler yeterli sayılmıyor. Ama tarih olaylarını - destanlar ve menkibeler dahil çeşitli belgelerin ışığı altında yorumlamak ve değerlendirmek de bir yöntem olarak kabul edildiğine göre , bu olguları ciddiye almak durumundayız. Kendisine ''Piri Türkistan '' adı da verilen Ahmet Yesevi ' nin Hakka yürümesinden ( vefatından ) sonra dergahın postuna zahir ve batın bilgisinde ünlü bir kişi olan Lokman Parende oturur. Anadolu Aleviliğinin ''ser çeşmesi '' Hacı Bektaş Veli , Lokman Parende'nin muhibi , öğrencisi ve halifesi olur.

Dergahta gördüğü hizmetle yetenekleri , bilgisi , görgüsüyle , hocasının ve diğer dervişlerin sevgisini , takdirini kazanır. Bundan sonra Halife Lokman Parende , hocası Ahmet Yesevi ' den kendisine kalan emanetleri , yani taç , hırka , sofra , çorap , alem ve postu Hacı Bektaş Veli ' ye teslim eder. İcazetnamesini de vererek hilafet makamına onu oturtur. Aynı yıl Lokman Parende Hakka yürüyünce ( vefat edince ) , Hacı Bektaş Veli ''postnişin'' olur.

Bir süre bu dergahta seyhlik yapan Hoca Bektaş Veli , hocasının yönlendirmesi üzerine çeşitli yerlerde konaklayıp bir ''Horasan ereni '' olarak Anadolu ' nun yollarına düşer. Bir barış güvercini olup Sulucahöyük'ü kendisine yurt edinir. Kaynakların yazdığına göre : Ebulvefa ' nın 1107 yılında Kakka yürümesinden ( vefatından ) sonra ise , bu tarikata bağlı olanlar , Baba İlyas Horasani ' nin çevresinde toplanırlar.

Babailer adı verilen topluluk , 13. Yüzyıl başlarında Moğol saldırısı üzerine Horasan ' dan göçerek Amasya ' ya yerleşen Baba İshak ' ın çevresinde bir araya gelen ve kendisine aşırı bir sevgiyle bağlı olan bu batıni topluluk , Selçuklu sultanının katmerli baskı ve sömürü düzenine 1239 yılında başkaldırır.

Halka mutluluk , eşitlik , özgürlük gibi birtakım haklar sağlayacaklarını ve toprakları herkese eşit olarak dağıtacaklarını , vergileri tümüyle kaldıracaklarını belirtirler.

Babailerin başkaldırısı , 1240 yılında yenilgi ve Baba İshak ' ın katledilmesiyle sonuçlanır. Kaynaklarda ; Lokman Parende ' nin halifesi olarak Horasan'dan kardeşi Menteş ile birlikte Anadolu ' ya geldiği kabul edilen Hacı Bektaş Veli ' nin , Baba İshak ' ın da halifesi olduğu yazılır.

Babailerin yenilgisinde kardeşi Menteş ' I de kaybeden Bektaş Veli , bir süre izini kaybettirir. Sonra Sulucakrahöyük ' e gelerek dergahını kurar , kapısını ardına dek açar ve aydınlık düşüncelerle yeri göğü aydınlatmaya başlar.

Başkaldırıda yenilgiye uğrayan Babaileri çevresine toplar. Bunlara Kalenderi , Haydari , Abdali , Şemsi , Yesevi , Melami , Safevi , Edhemi , Hurufi , Cami , Celali vb. topluluklar da katılır.

Hacı Bektaş Veli düşüncesinin toplumsal bakımdan ortaya çıkışını 13. Yüzyıl Anadolu ' sunda aramak gerekiyor. Ama Konya Selçuklu Devleti ' nin Moğollarca çarpışmasının faturasını ödeyen halk , Hacı Bektaş Veli ' nin dergahında yükselen barış , kardeşlik , eşitlik , özgürlük çağrılarına karşı duyarlı davranmayıp başka ne yapabilirdi ?

Gönüllerce taht kuran bilge insanın kurmaya çalıştığı dünya, insan sevgisine dayanır. İnsanlara aralarında ayırım gözetmeksizin sevgi ve saygı duyulmasına dayanır. Onun inanacına göre insanları aydınlığa götürecek yolun sevgiden geçtiğidir. Hacı Bektaş Veli'nin yazdığı kabul adilen yapıtları:Makalat Şathiye, Fevaid, Makalat-I Gaybiye, Kelimatı Ayniye, Hurdaname, Uss-ül Hakikat. Ayrıca Hacı Bektaş Veli'nin hayatını mitolojik bir anlatımla anlatan Vilayetname ve Menakıpname adlı yapıtlar vardır.



Horasan'daki bilgi denizi

Türkler, İslamiyeti, 9-10. Yüzyılda tanıdılar. Maceralı, kanlı, acılı bir yolculuktan sonra İslamiyeti kabul Etmek zorunda kaldılar. Ama bu kabul ediş tıpatıp değildi. Bedevi Arap toplumu için konulan kurallar, kendileri için oldukça yabancıydı. Onlar, İslamiyeti kabul ederken kandi geçmiş kültürleriyle bir sentez oluşturma yoluna gittiler. Hoca Ahmet Yesevi'nin dergahı Türkistan'da, Horasan'da ve yakın coğrafyada adeta bir tasavvuf denizi oluşturmuştur.

İşte Anadolu'yu, İran'I, Mezopotamya'yı ve Balkanlar'I aydınlatmaya çaloşan dedeler, babalar, "Horasan Erenleri," bu tasavvuf denizinden akan birer ırmak olmuşlardır. İşte göç yolları üstünde denizinden akan birer ırmak olmuşlardır.

İşte göç yolları üstünde önemli bir kavşak olan Horasan'ın özelliği buradan kaynaklanıyor.

Hacı Bektaş Veli'yi Sarı SaltuK'U Abdal Musa'yı, Hamza Baba'yı, Veli Baba'yı, Kolu Açık Hacim Sultan'I, Demir Baba'yı ve adını buradan sayamadığımız nice "Horasan pirlerini" yetiştiren coğrafya Horasan diyarıdır.

Alevilik, Horasan diyarında yetişen düşüncelerin, duyguların, inancın Anadolu ve ön Asya'da yeşermesi, boy atması, dal budak salması ve meyveye dönüşmesidir. Sonuçta da eşi menendi görülmedik, tadına doyulmayan aydınlık bir dünya düşüncesinin ortaya çıkmasıdır. Anadolu da aydınlık bir düşüncenin erleri olan Aleviler arasında, hangi etnik kimliğe sahip olursa olsun Horasan adının anılması, buradan yayılan düşünce, duygu ve inanç dünyasına ait ortak değerlerin, adı geçen tüm toplumu kucaklama özelliğinden ileri geliyor olsa gerektir.



Uygarlıklar beşiği Anodolu

Türkler dışındaki Asya, Mezopotamya ve Anadoluda'ki diğer halklar için de İslamı kabul şekli benzer bir yol izledi. İşte Anadolu Aleviliğinin tadına doyum olmayan, eşi emsali başak yerde görülmedik mayası, bir uygarlıklar sentezi olarak Anadolu'da bu nedenle oluştu.

Anadolu halkı, geçmiş uygarlıklarıyla Horasan'dan gelen mayayı yeni bir senteze dönüştürdü. İslamiyetin Anadolu ile tanışması, Anadolulaşmaması gerçekleşince, İslamiyet Anadoluca konuşmaya başlayınca; Hz Ali, Dede Korkut ve Homeros Dede Anadolu'da tanışıp kaynaşınca Anadolu Aleviliği sentezi oluştu.

Horasan ,bugün İran sınırları içinde bulunan bir bölgeye verilen ad. Bu adla anılan bir de şehir var. Hazar denizi'nin güneydoğusunda yer alan Horasan, Türkistan'ın güneyinde yer alıyor.

Yani Horasan, Türkistan Anadolu İpekyolu'nun zorunlu durağı. Horasan; Türkistan,Özbekistan, Kazakistan'ın güneye açılan kapısı sayılır. O bölgenin kavimler kapısı. Hazar Denizi'nin, bizim Karadeniz büyüklüğünde bir iç deniz olduğu düşünülürse bu kapı daha da anlam kazanır.

Horasan ,İran sınırları içinde olmasına karşın orada bugün dahi yaşayan ve Anadolu Alevilerinin geleneklerini sürdüren Aleviler var.

Yani Şii olmayan, Anadolu Alevilerinin geleneklerini sürdüren Aleviler var. Yani Şii olmayan, Anadolu Alevileri ile aynı özellikte Alevilik bugünde yaşıyor.

Bunlara; "Ali Allahiler" ve "Ehli Haklar'' deniyor.Bunlar Kürt ve Türk kökenli Alevilerdir. Burada bir şeyi yinelemekte fayda var. Aleviliğin kökeninin Horasan olduğu söylenince hemen arkasından ''O zaman tüm Aleviler Türktür '' ifadesi her şeyi çözmüyor. Çünkü Horasan ' dan gelen Aleviliği sadece Türk diye adlandırmak , gerçeği anlatmada tek yanlı kalıyor. Şu anda Horasan ' da yaşayan Kürt Aleviler olması demek ki bu sav için yeterli bir anlatım sayılmaz.

Horasan ' dan Anadolu ' ya hem Türk hem de Kürt kökenli Aleviler gelmiş. Aradan yaklaşık 800 yıl geçtiği halde bugünde varlıklarını sürdürdüklerine göre geçmişte neden olmasın.

İstanbul ' da okuyan İran' lı bir öğrenciyle tanışmıştım. Kendisini Alevi olarak nitelendiriyordu. Ben , ' Yani Şii misin?' diye sorunca , ' Hayır , Şii değil Aleviyim ' demişti.

Ben sizin ' Alevilik Olayı ' kitabınızı okudum. Biz işte öyle Aleviyiz.' Merak edip 16 Ağustos' ta geleneksel Hacı Bektaş Veli'yi anma törenlerine katılmıştı. İzlenimleri çok ilginçti. Demişti ki ' Ben kendimi bir Anda İran'da ( kendi bölge ve şehirlerinin adını vererek ) hissettim.' Ama anlattığı Humeyni İran'I değildi , Aleviliğin hala kısmen yaşadığı Alevi İran'dan söz ediyordu.

'Bizde de ozanlar var ' diyordu. Pir Sultan ' dan , Hatayi ' den , Kerbela üstüne , 12 imamlar ve Ehlibeyt üstüne nefesler söylerler. Bizde cemevine ' hankah' denir. Bizim de dedelerimiz var. Bizide aşure törenleri Şiilerden farklıdır , çok anlamlı ve görkemli geçer. Şiiler de , bizim farklılığımızın farkında , O nedenle bize dokunmazlar. Bizi öyle kabul ederler. Bizde de hankahlarda cem yapılır. Bizde de tıpkı sizdeki dedeler gibi sakal bırakıp hiç traş olmayan dedeler vardır. Bizdeki kadın erkek ilişkileri , Şiilere değil , sizlere benziyor. Bizde de camiye gidilmez vs ,

İşte İran'da hala yaşayan bu Alevilik , Şah İsmail Hatayi döneminde Anadolu'ya koşut olarak yaşayan bu Alevilikti. Çaldıran Savaşı' da Safevilerin yenilgisiyle olaydan sonra Şiileşen İran' ın ardında kalan ve 500 yıldır Şiiliğe karşı direnip yaşamaya çalışan bu Alevilikti. Anadolu Aleviliğinin kökenine ilişkin saptamalarda Türkistan kadar Kürdistan vurgusunun da sıkça yapılması , bazı kaygı verici çağrışımlara yol açmaktadır. Çünkü Anadolu hangi ulustan , hangi ırktan , hangi inançtan olursa olsun , tüm insanlara , tüm dervişlere , tüm ermişlere kapısını ardına dek açmış , onlara derin sevgi ve saygı göstermiştir.

Anadolu bir uygarlıklar zinciridir. Ondan bir halka eksilirse yapı bozulmuş olur. Anadolu insanı tek renkle yetinmemiş , başkalarından aldığıyla kendi özelliklerini yoğurmuş , ortaya yeni bir öz ve biçim çıkarmıştır.

Çok tanrılı , tek tanrılı tüm dinler , Anadolu ' da buluşmuş , karışmış , yeni bir inanç ve düşünce tarih sahnesine çıkmıştır. İslamiyet de Anadolu toprağına ekilince farklılaşmış , yeni biiçerik kazanmıştır. Kendine has özellikler taşıyan bir oluşum ortaya çıkmıştır. İşte bu sentezin en belirgin olgusu Alevi Bektaşi düşünce ve inanç bütünlüğüdür. Anadolu Aleviliğinde , İslamiyet içindeki Hz. Ali sevgisi ve yandaşlığından kaynaklanan damar , Asya ' dan akan tasavvuf ırmağıyla birleşmiş , yakın coğrafyalardan bu ırmağa yeni sular karışmış , Anadolu ' nun klasik uygarlıklarından renkler eklenmiş ve bir sentez ortaya çıkmış.

Bu olguyu sadece Türkistan kaynaklı göstermeye , Türk - İslam sentezine eklemlemeye çalışanlar yanılıyorlar. Alevilik esas mayasını Türkistan ' dan almış olsaydı , neden bu maya o coğrafyada tutmamıştır? Türkistan ' da yaşayan İslam , esas olarak Sünni islam kabul edilen Emevi Müslümanlığıdır. Biraz daŞiiliktir. Türkistan ' da esas olarak Alevilik - Bektaşilik yoktur. Türkistan için söylediğimiz Kürdistan için de doğru sayılır. Aleviliği ' Kürt kültürünün patlaması ' olarak niteleyenlerden en az Türk - İslamcılar kadar yanılgı içindedirler. Çünkü Kürtler , İslamı kabul ettikten sonra esas olarak Şafii Müslümanlığı seçmişlerdir. Kürdistan ' da Aleviler azınlıktadır.

Bu nedenle Anadolu Aleviliği , Türk - İslam sentezine de , Kürt - İslam sentezine de sığmıyor. Biçilen elbiseler Aleviliğe dar geliyor kanısındayım. Alevilik , 72 milleti , 18 bin alemi kendisine yurt edinmiş bir oluşumdur. Aleviliği bu kulvarın dışına çekip milliyet çiftlerine hapsetmeye çalışmak , ona karşı saygıda kusur etmektir.

*** ŞAHKULU SULTAN DERGAHI ***

500 yıllık ışık yuvası Şahkulu Sultan Dergahı'nın tarihi, Osmanlı'nın ilk dönemlerine dek uzanır.İznik'e akın eden Osmanlı kuvvetleriyle Bizans İmparatoru genç Andronikes'in ordusu arasındaki barış görüşmeleri, Şahkulu Sultan Dergahı'nda gerçekleşmiştir.Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u almasında, Anadolu ve Rumeli hisarı'nın yapımında Şahkulu Sultan Dergahı'nın büyük yararı olmuştur.

İstanbul, Göztepe Merdivenköy'de kurulu "Şahkulu Sultan Dergahı". Osmanlı döneminde İstanbul'da kurulu 14 dergahtan sadece biridir. "Horasan erenleri"nden olduğu kabul edilen Şahkulu Sultan da, Bizans'ın son döneminde İstanbul'a gelip dergahını kuran ve çevresini aydınlatan bilge bir "yol eri"dir.

Şahkulu Sultan ile birlikte aynı yıllarda dergahlarını kurup, halkı barış, insanseverlik, hoşgörü ve hakça bölüşüm fikirleriyle eğiten; Ereb Baba, Gözcü Baba, Sancaktar Baba, Kartal Baba gibi erenler, kurdukları bu dergah adlarıyla anılan semtlere adlarını vererek ölümsüzleşmişlerdir.

Eren Baba, Erenköy'deymiş, Kartal Baba Kartal'da, Gözcü Baba Göztepe'de vs. Şahkulu Sultan da bu semte adını veren dergahı kurup gelenleri aydınlatmaya çalışmış.

Osmanlı'nın son yıllarında 14 Alevi-Bektaşi dergahının adı kaynaklarda bulunuyor.Bunlardan birisi Şahkulu Dergahı, diğerleri ise Çamlıca'da Nur Baba Tekkesi, Üsküdar'da; Üsküdar Tekkesi ve Öküz Limanı Tekkesi, Kazlıçeşme'de Eryek Baba Tekkesi, Yedikule'de Seyit Abdullah Tekkesi, Eyüp'te Şeyh Hafız Baba Tekkesi, Karyağdı Baba Tekkesi, Sütlüce'de; Şeyh Hüseyin Baba Tekkesi, Kağıthane-Karaağaç'ta Şeyh Teber Baba Tekkesi, Rumelihisarı'nda; Şehitler Tekkesi, İstranca Tekkesi, Karaca Ahmet Sultan Tekkesi, Çanakkale'de; Akbaş Tekkesi vb. dergahlarıdır.

Osmanlı'dan günümüze

Şahkulu Sultan Dergahı'nın tarihi, Osmanlı'nın ilk dönemlerine dek uzanır.burası ilk kez Sultan Orhan zamanında Türklerle tanışır.İznik'e akın eden Osmanlı kuvvetleriyle Bizans İmparatoru Genç Andronikes'in ordusu arasındaki barış görüşmeleri, Göztepe Şahkulu sultan Dergahı'nda gerçekleşmiştir.

Fatih Sultan Mehmet'in İstanbul'u almasında, Anadolu ve Rumeli Hisarı'nın yapımında Şahkulu Sultan Dergahı'nın yapımında Şahkulu Sultan Dergahı'nın maddi ve manevi yararları dokunmuştur.
Şahkulu sultan dergahı; Osmanlı döneminde halkı aydınlatan bir "Işık Yuvası" olarak yaklaşık 500 yıl varlığını sürdürmüştür.Orada gün olmuş 500'ü aşkın derviş barınmıştır.Hacı Bektaş Veli'nin aydınlık yolunda yürüyerek muhipleri eğitmiştir.
Düşünce ve kültür hayatımıza Edip Harabi, Neyzen Tevfik, Mehmet Ali Hilmi Dedebaba gibi "batın" ve "zahir" biliminde yetkin kişiler kazandırmıştır.

Dergah, 1. Dünya Savaşı'nda İstanbul'u işgal eden Emperyalistlerle işbirliği yapan saraya ve uşaklarına karşı Mustafa Kemal ve Kuvayi Milliye saflarında yer alıp Milli Kurtuluş Savaşı'na büyük destek sağlamıştır.
Dergahın son dönem postnişinlerinden biri olan Mehmet Ali Hilmi Dedebaba(1842-1907), külliyeyi restore etmiş, müritlerinin maddi ve manevi yardımlarıyla dergahı geliştirmiş, bir dizi ev, bahçe, arazi, ipekböcekçiliği için dutluk, meyve ve sebzecilik için yer sağlanmıştır.

Mehmet Ali Dedebaba'nın Hak'ka yürümesinden sonra mütevelyi heyet vakfın mallarına sahip çıkmamış,Dergaha ait yüzlerce dönüm tarım arazileri, arsalar, binalar ilgisizlik ve bakımsızlık sonucu tahrip olmuş.Arkasından da "Tekke ve Zaviyeleri" kapatan kanunun hışmına uğrayan dergah, tarihe ve kültüre düşman bazı kişi ve kuruluşların yağması sonucu adeta harabeye dönmüştür.
Dergahı restore amacıyla kurulan dernek, aslına uygun çizilen proje ve özverili bir çalışmayla devletten tek kuruş almadan, salt alevi halkın verdiği bağişlarla harabeye dönen dergahı külliyeye dönüştürmüştür.

Bugün sekiz dönüm arazi üstünde, cemevi, aşevi, konferans salonu, kütüphanesi, idari büroları ve Dedebaba Konağı ile komple bir dergah ortaya çıkmıştır.
Geleneksel Alevi töresine göre her gün kazanı kaynayan dergahta Pazar günleri canları, dedeler eşliğinde yapılan cem, konferans ve bağlama dinletileriyle lokmalar karşılamaktadır.

Bugüne dek bağışlardan elde edilen maddi kaynakla yaklaşık 10 milyar harcanarak onarılan Şahkulu Sultan Dergahı, geçmişteki misyonuna uygun olarak Alevi-Bektaşi halka hizmete devam etmektedir.

Uzun ve kararlı bir uğraş sonucu mülkiyeti Vakıflar Genel Müdürlüğü'nde olan dergahın 10 yıl boyunca restore, bakım, onarım ve kullanım hakkı, Bakanlar Kurulu kararıyla 19 Ekim 1994 tarihinden itibaren bedelsiz olarak "Şahkulu Sultan Dergahı Mehmeti Ali Hilmi Dedebaba Araştırma Eğitim ve Kültür Vakfı" na verilmiştir.

Alevi üniversitesi

Dergah adına kurulu vakıf, dinsel hizmetler yanında geçmiş misyonuna uygun olarak açılan semah, folklor, koro, bağlama kurslarından sonra önümüzdeki sonbahar sezonunda Türkiye'de ilk kez "Aleviliğin öğretildiği bir okul" un temellerini atacak.
Yirmi öğrenciyle başlayacak okulda; Aleviliğin hem inançsal hem de felsefi ve tarihsel yanı öğretilecek.Öğrencilere Aleviliğin yanı sıra, dinler tarihi, İslam tarihi, siyasi tarih, Osmanlı tarihi, Türkiye'nin toplumsal yapısı vb. dersler verilecektir.

Şahkulu Sultan Dergahı Vakfı, bir ilki daha gerçekleştirdi.Eyüp'te bulunan tarihi "Karyağdı Baba Dergahı"nın tapusunu alarak,Alevi-Bektaşi toplumunun hizmetine sundu.
Yaklaşık bir dönüm arazi üstünde, bahçesinde Karyağdı Baba'nın elifi taçlı mezarının da bulunduğu tarihi dergahın aslına uygun olarak restore edilmesi için çalışmalara başlandı.

Haftada yaklaşık 4-5 bin kişinin gelip gittiği Şahkulu Dergahı'nın ziyaretçileri, Hacı Bektaş Veli'nin Anadolu'da açtığı aydınlık yolun izcileri olarak yürümeye devam ediyorlar.

*** YALINCAK SULTAN ***

Yalıncak Sultan’ın Türbesi Sivas ili Hafik ilçesinin Yalıncak köyünde bulunmaktadır. Köyde Yalıncak Sultan soyundan Mahmut Yalıncakoğlu yaşamaktadır.

Tekkenin postnişini de odur. Köyde sonradan göçler yoluyla Ağu içen ocağı dedeleri yerleşmişlerdir. İlk önce Ağuiçen Dedelerinden Mustafa ağa isminde birisi buraya yerleşmiştir. Köyde Tek Yalıncak sülalesi olan Yalıncakoğlu ailesi Türkçe konuşmaktadır. Yalıncak Sultan Talipleri; Ordu (Merkez) - Aydın- Ankara-İstanbul- Çorum-Kırıkkale-Yozgat (Yerköy) - Sivas (Divriği,Hafik,İmranlı) da bulunmaktadırlar.



Yalıncak Sultan Dedeleri ; Hafik – Tepeköy (Hamza Dedenin torunları) , Akpınar (Aziz Bayram Dede), Karayapak Köyü (Temurlar) Divriği Aydoğan (Örenik) de bulunmaktadırlar. Yalıncakoğullarından Mamut Efendi Dede bir talip kızıyla evleniyor.

Bu sebeple düşkün olup Hacı Bektaş’ a gönderiliyor. Evlendiği kızda musahibinde emanet olarak kalıyor. Orada yedi yıl felçli bir kadına hizmet ediyor. Bir gün hortum çıkıyor ve kadının felç hali geçiyor. O zamanlar Hacı Bektaş Postunda Velayettin Hürrem Çelebi varmış. Git köyüne bir aş evi, at evi ve mihman evi yap diyor Muhmet Efendi’ ye. Bunun üzerine 1905 yılında Mahmut Efendi Aşevini, Atevini, Mihmanevini yapıyor.

Türbe en son olarak 1907 yılında Sarı İsmail oğlu Mahmut Efendi tarafından Ermeni Ustalarına 580 Osmanlı Lirasına yaptırılmıştır. Türbenin taşları Aylioğlundaki taşlı tepeden diğer taşlar ise Horasan kaymatması olarak Zara (Cimrti) den getiriliyor.

Mahmut Efendi Dede 1917 yılında hakka yürüyor.

1917 yılında Posta Kara Veyis oturuyor. Kara Veyis Yalıncak Sultan soyundan Divriğiye taşınan Eyüp ağa soyundan gelmektedir. Mahmut Efendi Dede ile amca çocuklarıdır.

1924-26 yıllarına kadar gönüllü dervişler geliyor. Yalıncak Sultan köyünde bulunan arazileri ise sonradan köye gelenler üzerlerine geçiriyorlar.

1926 yılında Mahmut Efendi Dede ‘ nin oğlu Hamza Dede Divriği Mahkemelerine dava açarak Yalıncak Sultan sülalesinden olduğunu ispat ediyor. Davayı kazanıyor. Durumu tescil ettirip Köyde bulunan bazı arazileri geri alıyor ve de Posta oturuyor. Türbenin tamir ve bakımını yaptırıyor.

Tekke ve Zaviyelerin kapatılması kanunu ile birlikte burası da kapatılıyor. Bu dönemde kurbanlar Yalıncak soyundan bir kızın evlendiği Tepeköy’ e gidiyor. Yalıncak Sultan niyetine Talipler kurbanlarını buraya kesiyorlar.

1937 yılında Tekke ve Zaviyelerin kapatıldığı dönemde köydeki çekememezlikler yüzünden Tekke şikayet ediliyor ve Devlet tarafından Türbe yıkılıyor. (Yalıncak köyünde bulunanlara yıktırılıyor)

1942 yılında Tekke tekrar faliyete başlıyor. O tarihte Postta Hamza Dede oturuyor. 1951 yılında Hamza Dede hakka yürüyor. 1951 ile 1978 yılları arasında Tekkenin postunda Oğlu Mehmet Efendi Dede oturuyor.

1978-1993 yılları arasında Babo diye tanınan Mehmet Efendi oğlu Hüseyin Fevzi Dede postnişinlik yapıyor.

1993 yılından bu tarafa da halen de Yalıncak Sultan sülalesindenHüseyin Fevzi Dedenin oğlu Mahmut YALINCAKOĞLU Tekkenin postnişinliğini yapmaktadır.

Mahmut Yalıncakoğlu Dede Yalıncak Sultanın büyük bir kahraman olduğunu isyanlarda başarılarından dolayı kendisine “Tabanı büyük er Mustafa “ lakabının verildiğini anlatmaktadır. Ayrıca Yalıncak Sultan'ın Hacı Bektaş’ ın halifelerinden olduğı ve Vilayetnamede anlatılan Pir Eba Sultan'ın oğlu olduğu da anlatılmaktadır.

Aşağıda Mahmut Dede nin Yalıncak Sultan’ la ilgili anlattıkları yer almaktadır.

Esseyid Muhammet Nuri Hacı Bektaş Veli’ nin 5. Halifesi olan Pirep Sultan Ulu cemlerde çerağcısı idi. O tarihte Konya’da Molla Saadettin isminde medrese hocası vardı. Bir gün Hz. Hünkar Hacı Bektaş-i Veli’ye bir nağme yazarak ya peygamber evladı bize pir gönder ki, bize Muhammed Ali yolunu izah ede ve Hacı Bektaş Veli çerağcısı Pirep Sultan’a Molla Saadettin’in bizden istediği kişi sensin var hazırlar.

Pirep Sultan Hz. Hünkara dönerek sizce malum değilmiki ömrümün son dönemlerinde beni cemalinizden mahrum eylemeyin.

İlahi çerağcı atılan ok geri dönermi? Var git hizmetine bak ne hikmet göreceksin? Bunun üzerine Pirep Sultan aile etrafını yanına alarak Konya’ya varır. Molla Saadettin Pirep Sultan’a burda bir konak verir, hizmetini burda gör dedi. Epey bir zaman o medresede, muhiplere yol yordam öğretti. Hz. Hünkar’ın isteğeini (emrini) yerine getirir. Bu arada Konya’da bir salgın hastalık baş gösterir.

Bu hastalıktan bütün Konya halkı etkilenir Pirep Sultan’ın üç oğlu da bu hastalığa yakalanır.Hastalık yüzünden iki oğlunu kaybeder.Geriye çocuk yaşta ki oğlu “Seyit Muhammed Nuri” namı diyar YALINCAK SULTAN kalır. Fakat Yalıncak Sultan da bu hastalıktan kurtulamamıştır henüz. Bu durumu gören Hatem Ana, Pirep Sultan’a dönerek Haz. Hünkar’a bu kadar hizmetin var niyaz etki Allah aşkına oğlumuzu bize bağışlasın.

Pirep Sultan hanımına dönerek ilahi kadın sabır eyle benim Hünkar’a olan hizmetimi boşamı çıkaracaksın? Bu arada çocuğun iyice ağırlaşmaya başlar. Pirep Sultan’ın talebeleri de bu durum üzerine cenaze hazırlıklarına başlarlar. Bu durumu gören Hatem Ana çırpınır, dövünür, feryada başlar. Çocuk bu arada Hakk’ın rahmetine kavuşur.Pirep Sultan Hatem Ana’nın feryadını görünce cenaze hazırlıklarını bitiren cemaate dönerek, “ ey cemaat bu çocuğun cenaze namazını ölü niyetine mi kılalım? Yoksa diri niyetine mi? Cemaat Pirep Sultan’a dönerek diri niyetine pirim, diri niyetine”. Bunun üzerine Pirep Sultan cenazeye yaklaşarak çocuğun sağ elini tutup Allah aşkına, Hünkar aşkına kalk der ve çocuk dirilir. Birkaç yıl geçer, Yalıncak Sultan büyümüş ilim, irfan öğrenmeye başlamıştır. Bu arada HATEM ANA Hakkın rahmetine kavuşur.

Günlerden birgün Pirep Sultan oğlu Yalıncak Sultan’ı yanına çağırarak ya Nurim benimde ölümüm yakındır. Oturduğumuz evi Molla Sadettine verip cenaze namazımı kıldırdıktan sonra var git Hz. Hünkar’a senin kısmetin ondadır. Yalıncak Sultan babasının vasiyetini yerine getirir ve yola çıkar. Hz. Hünkar Hace Bektaş Veli bir sabah namaz kılarken halifelerinden Sarı İsmail ve Emircem Sultan’ı yanına çağırarak bize Konya tarafından bir ‘YALINCAK “ gelir varın onu huzuruma getirin. Emircem Sultanla Sarı İsmail bir müddet yol aldıktan sonra sarışın bir delikanlıyla karşılaşırlar. Selamlaşıp görüşürken Emircem Sultan Sarı İsmail’e dönerek Hz. Hünkar’a hamd olsun ki, ben bu delikanlıdan Pirep Sultan’ımın kokusunu hissederim der. Acaba ne hikmet ola? Bu söz üzerine Yalınca Sultan doğru söylersin ben Pirep Sultan’ın oğluyum. Beraber Hz. Hünkar’ın huzuruna gelirler.

Hz. Hünkar, bu delikanlıyı yıkayıp giydirin huzuruma getirin. Huzura getirilen delikanlıya Hüseyni tacı (Yeniçerilerin giydiği taç) giydirilir. Dergaha yalın ayak geldiği için “YALINCAK SULTAN” lakabını alır. Hünkar Yalıncak Sultan’a dönerek var gör huzurumuzda hizmet ver, gün ola ki sana hizmet vereceğiz.



Bu arada Sivas’ın Karabel bölgesinden geçen İpek Yolu bugünkü Yalıncak Sultan dergahından geçmektedir. Bu ormanlık bölgedeki bazı gruplaşan çeteler ipek yolundan geçen kervanları soyuyorlardı.

Bu durun çok ciddi bir hal alınca kervan sahipleri Sivas’ın sancak beyi Rüknettin Paşa’ya durum bildirilir. Paşa o bölgeye asker gönderir. Fakat bir gece baskınıyla askerler çeteler tarafından öldürülür ve talan devam eder.

Padişah Alattin Keyhüsrev bu durum üzerine Osmanlıya savaşlarda yardım eden Hünkar Hacı Bektaş Veli’ye bir nağme yazarak “ey peygamber evladı bize bir çare der. Hünkar bunun üzerine dergahındaki çeşitli savaşlarda büyük başarılara ulaşan komutan rütbesine yükselen Yalıncak Sultan’ı yanına çağırarak ya Nuri m sana bir görev vereceğiz var git kısmetini gör.

Toprağın kefaretin olsun. Arayan seni orda bulsun.” Yalıncak Sultan yanına dergahtaki gönüllü askerleri alarak Karabel bölgesine gelir. Ve savaş başlar büyük kayıplar verilir. Öyleki artık Yalıncak Sultan’ın o büyük kahramanın takatı kalmamıştır artık. Bu durumdan yararlanan çeteler o mübarek insanı orda şehit ederler. Fakat Allah’ın izniyle Yalıncak Sultan Hünkar’ımın emri yerde kalmasın kellesini koltuğuna alarak savaşmaya, çarpışmaya devam eder. Bu durumu gören çete içindeki bir kadın bu kişi tekin er değildir. Silahlarınızı bırakın yoksa hepimiz helek olacağız. Savaş kazanılır ve Seyit Muhammed Nuri şehit düşer.



Notlar:

Yukarıdaki bilgiler Yalıncak Köylülerinden ve Yalıncak Sultan Postnişini Mahmut YALINCAKOĞLU’ n dan alınmıştır.

Yalıncak evlatları Yalıncak Sultan’ ın türbesini yaptırmak ve Yalıncak Sultan’ ı tanıtmak ve kültürünü yaşatmak için bir dernek kurma çalışmaları yapmaktadırlar.

Yalıncak Sultan' ın Hubyar Sultan' ın kayın Babası olduğu söylenmektedir.

*** SÜCAETTİN VELİ DERGAHI ***

Eskişehir-Seyitgazi ilçesine bağlı Aslanbeyli Köyü'nde bulunan Sücaettin Veli ise,aslen bir Kalenderi dedesidir.Sücaettin veli Dergahı'nın son postnişini Nevzat Dede, baba ocağını yakmaya devam ediyor.

Kalenderi dervişi Sücattin Veli, Bektaş Veli'den önce Anadolu'ya gelen Horasan erenlerinden "Baba İsyanı" na katılan Kalenderin önderi olan Sücattin Veli, Babailerin yenilgisi üzerine Kayseri, Afyon ve Eskişehir yöresini gezdikten sonra Eskişehir'e yerleşip köyde kurduğu dergahla çevresini aydınlatmaya devam etmiş.

Tecrübesi ve uzun ömrü nedeniyle kandisine "Pir Fani" ünvanı verilmiş. Kırıkkalee-Keskin'e bağlı Hasan Dede Dergahı dedesi Hasan Dede, bu dergaha bağlı çalışılmış. Trakya ve Balkanlar'a da yayılan Süca Dede'nin etkisi sonucu Bulgaristan, Yunanistan, Arnavutluk ve Yugoslavya'da bir dizi dergah oluşmuş.

Bulgaristan'da çok tanınan Otman Baba ve Demir Baba da Sultan Süca Dergahı'na bağlıdır.Otman Baba,aynı zamanda Sücaettin Veli Dede'nin müsahip kardeşidir.Balkanlar'da Bektaşiliğin yayılmasında büyük etkisi olmuştur.

Sücaettin Veli Dergahı postnişini Nevzat Dede'nin hizmet ettiği taliplerin çoğunluğu Trakya ve Balkan kökenli Alevi-Bektaşilerdir. Sücaettin Veli törenleri,her yıl mayıs ayının son haftası İstanbul,Bursa ve Eskişehir'den gelen halkın katılımıyla kutlanıyor.Bu küçük köyde dergah adına kurulu köy derneğinin düzenlediği bu yıl yapılan törene yaklaşık 10 bin kişi katıldı.

Ulubeylilerin Kabesi Eğitim

Anadolu'da Aleviler,Kurtuluş Savaşı'nın başarıya ulaşmasından sonra kurulan Cumhuriyet yönetimine karşı çıkmamak için dergahlarının kapısına kilit vurulmasına ses çıkarmadılar.Hatta Cumhuriyetin geleceği için bu durumu desteklediler.

Buna tipik bir örnek olarak, Isparta-Senirkent'e bağlı Uluğbey Köyü gösterilebilir.Uluğbeyliler, bu duygularını ilkokul kapısına yazdıkları şu dörtlükle ifade etmişlerdir.

"Tut elimden geri kaldım
Gücümle Kabeme aldım
Bizi kurtar Nur Ocağı
Kabemizsin sana taptık."


Uluğbeyliler, 1935 yılında imece usulu ile devletten bir kuruş almadan yaptıkları ilkokulda 15 profesör,50 doktor,60'ı aşkın mühendis-mimar,2 hakim,2 kaymakam,yüzlerce öğretmen ve memur yetiştiğini anlatıyorlar. Veli Baba Sultan; 1600 yıllarında Uluğbey'de yaşayan dergahıyla halkı aydınlatan,yörenin sevilen,sayılan ve tanınan dedelerinden birisidir.Osmanlı padişahı 4. Murat'ın Bağdat Seferi sırasında ordunun başında bulunan Mustafa Zor Paşa ile Veli Baba arasında geçen olaylar,konuşmalar,halk arasında yaklaşık 500 yıllık söylencelere karışmış,kerametler anlatılagelmiştir. Uluğbey'de Veli Baba Sultan türbesinde her yıl Ağustos ayını ilk haftası sonunda düzenlenen törenlere on binlerce insan katılmaktadır.Bu yıl ki törenler,Senirkent'teki sel felaketi nedeniyle gelecek yıla ertelenmiştir.

Yedi iklim,beş kıtayı aydınlatan ışık

Batı dünyası,Ortaçağ karanlığını yaşarken,insanlar odun ateşlerinde cayır cayır yanarken,Anadolu'da insan sevgisinin ateşini küçük dergahından tüm yeryüzünde tutuşturmaya çalışan,Hacı Bektaş Veli'dir.Uygarlıklar müzesi Anadolu'dan yükselen bu ışıkla tüm dünya aydınlanmaya çalıştı.Hacı Bektaş Veli'nin üniversitesi olan Sulucakarahöyük beldesindeki tekkede yetişen muhipler ve dervişler,önce Anadolu'yu ardından yedi iklim beş kıtayı aydınlatmaya çalıştılar.

Bu gün bunca tarihsel,sosyal toplumsal kesintiye rağmen Çin Halk Cumhuriyeti'nde Uygur Türklerinin yaşadığı bölgeden, Urumçi'den bize ulaşan canları aydınlatan çerağ Hacı Bektaş Veli'nin çerağıdır.Bizden bir dünya ötedeki Avustralya kıtasının Melburn kentinde Selman Baba'nın son nefesine kadar yanık tuttuğu dergahının çerağı Anadolu kökenlidir.

Yine Macaristan-Budapeşte'deki kendi adına kurulu Gül Baba Dergahı,bizim Isparta-Uluğbey Veli Baba Dergahı'ndan onlara irşat için gönderilmiş bir dervişin yaktığı aydınlanma ateşidir.

Mısır'da Kaygusuz Abdal Dergahı'nda Ahmet Sırrı Baba'nın yaktığı çerağ, toroslar'daki Abdal Musa Dergahı'ndan, Otman Baba, Demir Baba, Yunanistan, Romanya, Bulgaristan, Arnavutluk, Ukrayna ve Yugoslavya'daki Alevi-Bektaşi dergahlarından yetişmiş nice dervişlerin,babaların, dedelerin aydınlık çabalarını da eklemeliyiz.Bunlardan en önemlisi, bu tarihsel zincirin günümüzdeki bir halkası olan ve yeni dünyada (ABD) yaşayan bir Alevi dergahıdır.

*** SEYİT BATTAL GAZİ DERGAHI ***

Eskişehir-Seyitgazi ilçesindeki Seyit Battal Gazi Dergahı'nın yanına da sonradan cami yapılmış.Mimari olarak bugün Anadolu'da en ihtişamlı ve metrekare olarak en büyük dergahlardan sayılan Battal Gazi Dergahı,1207 yılından günümüze kadar yaşamış.

İstanbul-Sultanahmet Meydanı'ındaki Ayasofya Külliyesi'nden daha büyük olan bu dergahta yöre Alevileri gizli saklı geleneklerini sürdürmüşler.

Aynı ilçeye bağlı,aslanbeyli Köyü'ndeki Kalanderi dedesi Sultan Sücattin Veli Dergahı'na da sonradan yapılan cami,köyün tümü Alevi olduğu için ısrarla cemaatsiz olarak yaşatılmaya çalışılıyor.

Isparta-Senirkent Uluğbey'de bulunan Veli Baba Sultan Dergahı'na yapılan cami büyüdükçe dergah küçülmüş.Ege Alevilerinin uğrak yeri olan Kemalpaşa'daki Horasan erenlerinden Hamza Baba Dergahı da cami yapımından kurtulamamış.

Bu yıl Abdal Musa Sultan törenlerine giderken Eskişehir-Kütahya karayolunda, Kütahya'ya 30 km uzaklıkta yol kenarında gördüğümüz levhada, "Pir Ahmet Efendi Türbesi" yazıyordu.Bu türbenin de Sünnileştirilen bir Alevi türbesi olduğunu düşünmekten kendimizi alıkoyamadık.Aracımızı o yöne sürdük.Dağın yamacında bir evin yeşillikle kaplı bahçesindeki mezarların üstünde önce Derviş Ahmet ve Mehmet'in mezarlarını, sonra "aşevi" ni, sonra bağış kutusu üstünde "Hak razı olsun" yazısını okuyunca "Aaa burası Alevi Dergahı" dedik.

Pir Ahmet Efendi'nin türbesinin bulunduğu yer kapalıydı,ama anahtar deliğinden Hz.Ali ve Hacı Bektaş Veli adlarını görünce kanımız kesinleşti.

Köyişleri'nin işgüzarlığı

Yakınındaki ilk köyde gördüğümüz ilk tabelada şunlar yazıyordu: "T.C. Tarım Hayvan ve Köyişleri Bakanlığı Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü Köy Hizmetleri 14. Bölge Müdürlüğü Sofça Camii İnşaatı."

Yani Alevi köylere sadece Diyanet İşleri, Vakıflar Genel Müdürlüğü,cami yaptırmak için kurulan bin bir vakıf ve dernek dışında Köyişleri Bakanlığı da cami yaptırıyor.

Köylülerden camiye giden olmasa da Köyişleri Bakanlığı,asli görevi olan yol,su v.s işlerini bırakıp imamlığa soyunmuş.

Pir Ahmet Türbesi ise,köyün 5 km dışında,Porsuk Barajı'na bakıyor.Daha önce Armutlu bucağında Kalburlu Çiftliği sınırları içinde bulunan türbe,baraj inşaatı nedeniyle 1949 yılında yeni yerine nakledilmiş.Pir Ahmet Efendi, Anadolu'ya gelen Horasan erenlerinin soyundan bir "veli"imiş.

Köylüler sayısız kerametlerinden söz ediyorlar.Kendisi 1570'te Hakka yürümüş(vefat etmiş).Yöredeki köylüler yıllardır Pir Ahmet Efendi'nin türbesinde kazan kaynatır,cem ayinleri düzenlermiş.

Efsane kahramanın dergahı

Şu anda Eskişehir'de mimarisi ve yaşayan geleneğiyle yaklaşık 800 yıllık tarihe karşın dimdik ayakta duran iki dergah var.Bunlar Seyitgazi ilçesindeki Seyit Battal Gazi ve Sücaettin Veli dergahları.İki dergahın tarihi,Hacı Bektaş Veli'nin Anadolu'ya gelmesinden önceye uzanıyor.

Yüksek bir tepe üstünde kurulu kasabaya ve dergaha adını veren Seyit Battal Gazi'nin 675'te Malatya'da doğduğu,babasının Hüseyin Gazi,mezarının ise Ankara'da olduğunu yazılı kaynaklardan öğreniyoruz.

Seyit Battal Gazi Dergahı,bugünkü durumuyla Hacı Bektaş Veli Dergahı'ndan daha geniş bir alanda kurulu ve daha görkemli bir yapıya sahip.

İstanbul Sultanahmet Meydanı''daki Ayasofya''ı rahat içine alabilir.Bu dergah,son postnişin Hakkı Dede'nin söylediğine göre,yüzlerce dervişle dede ve baba yetiştirmiştir.

Kurtuluş Savaşı yıllarında Yunan işgaline uğrayan iki dergahın son dedesi Hakkı Dede ve amcası Şükrü Baba,işbirlikçilerin ihbarı üzerine esir düşüp Yunanistan'ın Milos adasına gönderilmişler.

Dergahta,Seyit Battal Gazi'nin mezarının bulunduğu büyük salonun giriş kapısında şu bilgiler yer alıyor: "Seyit Battal Gazi,Malatya Serdarı Hüseyin Gazi'nin oğludur.Annesi Saide Hatun,peygamber sülalesinden olup iki oğluyla hanımı Zeynep Hanım'ın mekanları eski Malatya'dır.Asıl adı Cafer'dir.Seyitliği peygamber sülalesinden gelen annesindendir."

Bizans'ta savaş ve sevgi

MS 715 yılında İslam ordularının İstanbul kuşatmasına da katıldığı belirtilen Battal Gazi'nin, esir düşerek Bizans zindanlarında tutuklu kaldığı,imparatorun kızı Elenora ile tanıştığı,birbirlerine aşık oldukları,kızı kaçırıp evlendiklerini yazılan biyografiden öğreniyoruz.

717-740 yılları arasında süren Akrenion savaşına da katılan Battal Gazi,740 yılında Nacoleai şehrinin Mesih Kalesi önünde şehit olmuştur. Biraz önce sözünü ettiğimiz bu görkemli türbe ve külliye,1207-1208 yıllarında Selçuklu İmparatoru 1. Alaaddin Kuykubat'ın annesi Ümmühan Sultan'ın, Seyit Battal Gazi anısına yaptırdığı bir eserdir.

Bu dergahlardan önemli dedeler ve muhipler gelip geçmiştir.Abdülmecit ve Abdülaziz devirlerinde Seyit Battal Gazi Dergahı'nda Pir Mehmet Dede,onun vefatından sonra Ali İlhami Dede,Sücettin Veli dergahında ise Mehmet Sücaettin Dede,onun vefatından sonra da Ali Rıza Hadi Dede postnişin olmuşlardır.

Pir Mehmet Dede ve Mehmet Sücaettin Dede aynı zamanda müsahip kardeş olmuşlar.İstanbul'da divan katipliği görevini bırakıp Battal Gazi Dergahı'nda derviş olan ve edebiyat tarihimize Genç Abdal adıyla geçen şairimiz de bu dergahta nasip olmuştur.

Ayrıca Sadrazam Yusuf Kamil Paşa'nın eşi olan ve kurduğu hastane nedeniyle bir semte veren Zeynep Kamil de adı geçen dedeler döneminde Seyit Battal Gazi Dergahı'na bağlanıp Alevi olmuştur.

Zeynep Kamil Hanım,dedeleri zaman zaman İstanbul'a çağırıp konakta aylarca ağırlar,çevresindekileri bilgi ve görgülerinden nasiplendirmeye çalışırmış.

Tekke ve zaviyelerin Cumhuriyet döneminde kapatılmasından sonra dergahın bir kısmı müze olarak düzenlenmeye çalışılmış.Daha önce Kırklar Meydanı olarak bilinen cemevi kısmı müze olmuş.Cemevi yapımından önce (1920) kilisenin de bulunduğu mekanda,Osmanlı'nın Alevi dergahları Sünnileştirme çabası sırasında yapılan camide dergah da yer alıyor.

Bugün birçok kısmı boş olan dergahta,müzeyle birlikte türbe ve aşevi işlevini sürdürüyor.Eskişehir yöresinde yaşayan Alevi-Bektaşi kitle,yaklaşık bin yıllık tarihe sahip bu dergahın,kendilerince restore edilerek kullanıma açılması için mücadele ediyor.

Ancak dergahın bir bölümü idari olarak Vakıflar Genel Müdürlüğü'ne,bir bölümü ise Kültür Bakanlığı'na bağlanmıştır.

*** HUBYAR SULTAN ***

HUBYAR SULTAN’IN HAYATI  

Hubyar Sultan, Ahmet Yesevi ekolü mensubu Horasan Alp-Erenlerinden ulu bir Batınî babası olup, Türkmen Alevi Dede Ocağı kurucusudur

Halk arasında Hubyar, Hubyar Sultan, Hubyar Devletlü, Hızır Hubyar, Hubyar Baba, Hubyar Derviş olarak adlandırılmaktadır.

Birleşik bir kelime olan Hûbyâr’ın iki anlamı vardır. Hû: Allah anlamındadır. Hûb: güzel, hoş, iyi demektir. Yâr: yârân, dost, sevgili, ahbab, mahbûb, muhibb  ifade etmektedir. Hûbyâr ise birincisi dünyevi anlamda “Güzel Dost” demektir.Türkmence; Huday (Hudaay): Allah, Hüda. Hudayyolı (Hudayyoolı): Allah için kesilen kurban. Demektir ki eski Orta-Asya Türkçesinde ve lehçelerinde aynı anlamlara gelen benzer kelimeler vardır.   İkincisi ise manevi anlamda “Allah’ın sevgilisi”, “Allah’ın Güzel Dostu” ya da “Hakk Ereni”ni, Allah yolunda başını (serini) kurban etmeye hazır, kamil insanı ifade eder ki; Alevilerde bu manada “Hubyar Sultan”ı telakki etmişlerdir.     

Hünkâr Hâce Bektaş-ı Veli (1209/10-1271/3) ile çağdaş olan Hubyar Sultan’ın Türkistan’da evli olduğuna dair bir rivayete rastlamadık. Bu durum Alevilik’te tek eşlilik anlayışından kaynaklanmış olabilirliğindendir. Ortak ittifak Hubyar Sultan, Anadolu’ya gelip yerleştikten sonra evlendiğidir. Karamanoğlu Mehmet Bey (Ö.1277) yöreyi irşat amacıyla Yalıncak Sultan adlı bir zatı gönderir. Bu zatta bugünkü Sivas’ın Hafik İlçesinin Yalıncak Köyü’ne yerleşerek dergahını kurar. Hubyar Sultan’da Yalıncak Sultan (Ö. 1283 )’ın kızı Gönül Ana ile evlenir ve soyu bu hatundan devam ederek bugünlere gelir. Bu evliktende anlaşılacağı gibi Hubyar Sultan ile  Karamanoğlu Mehmet Bey arasında sıkı bir siyasi ilişki mevcuttur. Varolan bu ilişki bölgedeki halk hareketlerinede yansımıştır.

Bugünkü Kazakistan’ın Türkistan bölgesinden Oğuz-Beydili boyu oymakları ile Anadolu (Rum)’a göçerek; Tokat bölgesine yerleşen Hubyar Sultan’da Hâce Ahmet Yesevi halifelerindendir. Hubyar Köyü’nde tarihsel olarak Beydili Sıraç topluluklarına ve Hubyar Dede Ocağı’na damgasını vuran Hubyar adında iki zat vardır. I.Hubyar Sultan 13.yüzyılda, II.Hubyar Abdal 16.yüzyılda yaşamıştır. İki Hubyar’ın yaşam öyküsü, rivayetleri, menkıbeleri, kerametleri, ozanların deyişleri birbirine karışmıştır. I. Hubyar Sultan’ın konar – göçer bir şekilde zaman zaman geldiği  Ormanlık yöre kutsal kabul edilmektedir.Kendi adıyla anılan bugünkü Hubyar Köyü’nü kuran II.Hubyar Abdal ise Horasan’dan gelen Hubyar Sultan’ın torunlarındandır.  

I.Hubyar Diye de bildiğimiz ve 13.yy da yaşayan Hubyar Sultan’ ın   tam olarak ne zaman ve nerede öldüğü bilinmemektedir.  

16.yy da yaşayan Hubyar ‘ ın ise eldeki belgelere göre 1573 lü yıllarda öldüğü düşünülmektedir. Hubyar Abdal diye de adlandırdığımız II.Hubyar ‘ ın Türbesi Tokat Almus Hubyar Köyündedir. Bu türbenin nezdinde her iki Hubyar bir kabul edilmiş ve dua ve kurbanlar buraya sunulmaktadır.

Hubyar Abdal 1527 yılında Tokat Bölgesinde yapılan Celali İsyanlarından Zünnünoğlu Halil ayaklanmasına katılmış hatta bu ayaklanmanın organizesini sağlamıştır. Bu isyanın kanlı bir şekilde bastırılmasından sonra Bugünkü Hubyar Köyü sınırları içerisinde bulunan Tekeli Dağı eteklerinde bulunan Gürgençukuru diye de bilinen Ormanlık alana yerleşmiş ve Hayatını burada tamamlamıştır.

Hubyar Abdal Hubyar Köyüne bir Tekke kurarak taliplerine ve gelip geçenlere aş imkanı sağlamıştır. Buraya kurduğu Dergahta yetişen Dedeleriyle Kızılbaş Beydili Sıraç Türkmenlerine hizmet etmiş onların birliğini ve dirliğini temin etmiştir.

Kaynak : Hubyar Sultan Ocağı ve Beydili Sıraç Türkmenleri - A.KENANOĞLU - İ.ONARLI Hubyar Sultan Derneği Yayınları 1

*** Hubyar Ocağı ***

 

Hubyar Sultan Dede ve yanında bulunan torunlarının Hubyar köyünde bulunan türbesinden bir görünüş

Hubyar Ocağının Anadolu da bulunan Alevi Ocakları içerisinde bulunan 12 büyük Ocaktan birisidir.

Hubyar Ocağı ismini kurucusu olan Hubyar Sultan Dede’ den  almaktadır.Hubyar Ocağı mensupları Amasya-Tokat-Sivas yörelerinde Sıraç Toplulukları diye de adlandırılmaktadırlar.

Hubyar Ocağının kuruluş tarihi hakkında çok fazla bilgi bulunmamakla birlikte  eldeki şecereye göre bu Ocak 13.yy da kurulmuştur.

Hubyar Ocağının Kurucusu Hubyar Sultan Dede' nin  Beğdili Türkmen aşiretinden olduğu ve bu Ocağın kurulmasında başta Beğdili aşireti olmak üzere birçok Türkmen aşiretinin rol oynadığı gerek tarihi bir takım belgelerden,  gerek Hubyar mensubu köy isimlerinden ve gerekse de eskilerden beri Hubyar dedelerinin anlattıklarından ortaya çıkmaktadır.

Diğer taraftan ise Anlatılan Rivayetlerde ve eldeki şecerede Hubyar Sultan Dede' nin  Hz. Ali torunlarından ve 12 imamlardan olan İmam Rızanın soyundan geldiğidir. Yani Hubyar Dervişin Evladı  Resul (Seyit) olduğudur.

Hubyar Ocağı Dedelerinin eskilerden Üryan Hızır ocağına bağlı oldukları ve bu ocağın dedelerine görüldükleri Hubyarlılar tarafından anlatıla gelmekte ve bu durum Üryan Hızır dedeleri tarafından da bilinmektedir. Zamanla Üryan Hızır dedelerinin Hubyar köyüne gelememesi sebebiyle Hubyar dedeleri bir birlerine el vermişlerdir.

Hubyar Ocağı düşkünleri ise Hıdır Abdal Ocağına veya Hacı Bektaş Veli Ocağına görülmektedirler.

Hubyar Ocağı mensupları ,  Tokat- Almus (Eskiden Sivas-Hafik) Hubyar Köyü merkez olmak üzere Tokat-Sivas-Amasya-Çorum-Samsun-İzmit-Aydın-Manisa–Erzurum-Erzincan yörelerinde yoğun olarak bulunmaktadır. Bunun yansıra Hubyar dedelerinin eskilerden Azerbaycan taraflarına dedeliğe gittikleri anlatılmakta ve halen bunu bilenlerde yaşamaktadır.

Günümüzde Hubyar Ocağı mensuplarının önemli bir bölümü ise Yurt dışında (Almanya- Avusturya – İsviçre – Hollanda – İngiltere – Fransa – Belçika Amerika ) yaşamaktadırlar.

Hubyar Ocağı , 1800’ lü yılların sonlarına doğru bir ayrıma uğramış ve Tokat Zile’ de bulunan Veli Baba ve eşi Anşa bacı Kendilerinin bizzat Hubyar’ dan el aldıklarını iddia ederek Hubyar Dedelerinden ayrılmışlar ve  bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir. Veli Babanın ortaya çıkmasıyla birlikte Tokat-Zile ve Amasya yöresinde bulunan Hubyar talipleri Hubyar Dedelerinden vazgeçerek bu kişilere görülmeye, sorulmaya ve tarikatlarını yürütmeye başlamışlardır. Anşa Bacılılar diye tanınan bu gurup,  Sıraç Toplulukları diye de tanınmaktadır.Gerçi yörede bulunan Tüm Hubyar taliplerine  sıraç diye hitap edildiği bilinmektedir. Anşa Bacılılar Halen Hubyar türbesini ziyaret edip, dualarını edip  kurbanlarını sunmaktadırlar.

Anşa Bacılılar tüm Hubyar mensupları gibi gelenek, göreneklerine son derece bağlı ve orijinalliğini hiç kaybetmemiş topluluklar olarak dikkat çekmektedir.  

 

Fotoğraflar  Ali KENANOĞLU tarafından çekilmiştir.

Anşa Bacı ve Veli Baba' nın Zile Acısu Köyünde bulunan mezarlarından bir görüntü

Acısu köylüleri Cuma akşamı mezar başında lokma yerken

Hubyar Ocağı günümüzde de Dedesiyle,Talibiyle aktifliğini koruyan geleneklerini, göreneklerini, inançlarını, ibadetlerini kent ortamında dahi yerine getirebilen ender Ocaklardan birisidir.

PIR SULTAN ABDAL

Pir Sultan Abdal, Alevi toplumunun bagrindan cikan en büyük halk ozanlarindan biridir.Yasami boyunca haksizliklara karsi mücadele etmis, hatta asilacagini bile bile bu tutumundan vazgecmemistir. Siirleri ve direnisci tutumuyla nice kusaklara örnek olmustur. Pir Sultan’in siirleri ve deyisleri hala dilden dile ve agizdan agiza dolasiyor. Bu büyük insanin hayatina bakmakta yarar var. Pir Sultan Abdal’in 1510/14 -1589/90 yillar arasinda yasadigi tahmin ediliyor. Öz adi Haydar olmasina karsi siirlerinde Pir Sultan mahlasini kullanir. Kendisi Sivas’in Yildizeli ilcesinin Circir bucagina bagli Banaz köyünde dünyaya gelmistir. Yirmi yasina bastiginda Seyit Ali Sultan Dede’nin dergahina baglanir ve ikrarini verir. Tam bes yil gece-gündüz demeyip, o dostluk ve muhabbet kapisina eli erdigince, gücü yettigince katkida bulunur. Odun tasir, su getirir, hasat kaldirir, konuklar agirlar, ac doyurur, harama el sürmez ve dergaha bir tek haram lokma getirmez. Eline, diline, beline sahip olmak; onun da diger canlar gibi hic aklindan cikarmadigi bir temel ilke olur. Haydar, dergaha ve dolasiyla halka hizmeti, Hakk’a hizmet sayar. Makamlari adim adim alir ve sonunda „Pir" makamina erisir. Pir Sultan Abdal Seyit Ali Sultan Dede’den dedelik hirkasini ve Pirlik nisanini aldiktan sonra canlari tek tek dolasir ve dertlerini dinler. O günlerde, Andadolu’da kötülük kol geziyor, zalim esen rüzgar ölüm türküleri söylüyordu. Vahsi padisahlar, rüsvetci kadilar, yobaz müftüler, zalim pasalar ve niceleri halkin alin terine bakmadan insanlarin hayatini ceheneme dönüstürüyorlardi. Özellikle Alevi toplumunu kafirlikle, imansizlikla ve zindiklikla sucluyorlardi.  gerek Selcuklu, gerekse Osmanli döneminde irili ufakli pek cok ayaklanma girisimi olmus, fakat hepsi basarisizlikla sonuclanmisti.Pir Sultan Abdal, zalimlere, ezenlere karsi siirlerini bir silah olarak kullandi, ömrünün sonuna dek türkülerini hem de yüksek sesle söylemekten kacinmadi. Anadolu Alevilerinin zulme karsi baskaldirmalarina önderlik eden Pir Sultan, Hizir Pasa tarafindan asilmistir. Yine söylentilere göre Pir Sultan Abdal’in Seyyid Ali, Pir Muhammed ve Er Gayib adli üc oglu ile Sinem adli bir de kizi vardi. Pir Sultan Abdal adi, bugün bile isbirlikci, yobaz, gerici kesimlere korku vermektedir. Öyle ki, türkülerine ve hatta heykeline bile tahammül edemeyenlere, hem de sikca rastlanmaktadir. Haksizliga karsi mücadelenin bir simgesi haline gelen bu büyük ozani Alevilerin sembolü olarak saygila aniyoruz.

*** HIDIR ABDAL SULTAN ***


Anadolumu'muzun Türkleşmesi ve İslamlaşması uğrunda, ülkenin taşına, toprağına damgasını vuran HORASAN ERENLERİ zincirinin bir halkası da, Erzincan Kemaliye, Ocak Köyü'nde türbesi bulunan Hıdır Abdal Sultan'dır. Anadolu insanının "ermiş, veli veya evliya" olarak nitelendirdiği bu yüce kişiler, Tanrı'nın rahmeti olarak halkın arasına karışırlar... Ülkemize vurulan Türk mühründe hep onların izleri vardır... Hıdır Abdal Sultan da bu niteliklerle bezenmiş, Hacı Bektaş Veli'nin manevi dünyasından feyz almış bir Horasan Eri'dir. Hacı Bektaş Veli, O'nu "Düşkünocağı" görevi ile onurlandırmış ve bugün türbesinin bulunduğu Ocak Köyü'nde, yaklaşık yediyüz yıl önce kurduğu tekkesinden, Türk gücünün çevreye yayılmasında etkili hizmetleriyle, halkın gönlünde taht kurmuştur... Tarihi kaynaklar, aynı zamanda bir mücahid (savaşan) eren olan Hıdır Abdal Sultan'ın Ocak Köyünde tekkesini kurduktan sonra çevrede Bizans egemenliğinin sona erdiğine ve bu yörede fethin tamamlandığına dikkat çekmektedir. Hıdır Abdal Sultan Hazretleri, Peygamber soyundandır. Soy ağacının Hz.Muhammed'e ulaştığı'nı belgeleyen "anıttaşındaki" bilgilerin bir bölümünde şöyle deniyor; "Sülale-i Pak, Karaca Ahmed evladlarından Es-Seyyid Hıdır Abdal..." Metinde geçen "Sülale-i Pak ve Seyyid" sözcükleri, Selçuklu ve Osmanlı döneminde soyzinciri peygambere ulaşan kişileri belirlemek için kullanılmış deyimlerdir. O2nun peygamber soyuna ulaştığını kanıtlayan ikinci temel belge ise; "Şecere veya Silsile Name" dir. Bu belge, Hıdır Abdal'ın temiz soyunun tam bir açıklıkla anlatması açısından çok değerli bir belgedir. Bu belge, Noter onaylı olarak koruma altındadır..